How big is S Doradus?

S Doradus, Büyük Macellan Bulutu’ndaki kütleli ve kararsız bir yıldızdır. Bu bulut, Samanyolu’nun çevresinde dönen bir uydu gökadadır ve Dünya’dan yaklaşık 160.000 ışık yılı uzaklıktadır. Yıldız yıllar ve onlarca yıl boyunca şişer ve küçülür. En büyük hâlinde S Doradus’un çapı yaklaşık 530 milyon kilometredir; bu, Güneş’in çapının kabaca 380 katıdır ve bu sitenin gösterdiği büyüklük de budur. En küçük hâlinde çapı yaklaşık 140 milyon kilometredir.

Boyut

S Doradus, parlak mavi değişen yıldızların prototipidir, yani bilinen ilk örneğidir. Bu nadir ve çok parlak yıldızlar, sıcak ve sıkışık bir hâl ile daha soğuk ve şişkin bir hâl arasında geçiş yapar. 1995’te gökbilimci Henny Lamers bu değişimleri modelledi ve yıldızın yarıçapının Güneş’in yarıçapının 100 ila 380 katı arasında değiştiğini buldu. Yıldız şiştikçe yüzeyi yaklaşık 20.000 kelvinden yaklaşık 9.000 kelvine kadar soğur (kelvin, mutlak sıfırdan başlayarak ölçülen derecedir).

Bu değişim gerçektir: şişip küçülen yalnızca yıldızdan savrulan gaz değil, yıldızın kendisidir. Toplam gücü yaklaşık aynı kalır ve Güneş’inkinin yaklaşık bir milyon katıdır. Ama daha soğuk bir yıldız enerjisinin daha büyük bölümünü görünür ışık olarak yayar; bu yüzden S Doradus büyükken daha parlak görünür.

Bu büyüklükler doğrudan ölçülmedi. Yıldızın gücünden ve yüzey sıcaklığından hesaplandı, bu yüzden birer tahmindir. Aynı türden öteki yıldızlardaki örüntüyle uyuşuyorlar. 2025’te yapılan bir çalışma, bu tür yıldızların yarıçapını sıcak hâlde Güneş’inkinin yaklaşık 50–150 katı, soğuk hâlde 200–500 katı olarak tahmin etti.

Boyut karşılaştırmaları

En büyük hâlinde S Doradus, Güneş’ten yaklaşık 380 kat daha geniştir. En küçük hâlinde yaklaşık 100 kat daha geniştir.
S Doradus, en büyük hâlinde Güneş’in yerini alsa, yüzeyi Mars’ın yörüngesinin ötesine uzanırdı. En küçük hâlinde yüzeyi, Merkür’ün Güneş’e ortalama uzaklığını aşardı ama Venüs’e kadar uzanmazdı.
Genişliği neredeyse dört kat değiştiği için hacmi yaklaşık 55 kat değişir.
En büyük hâlinde S Doradus, kırmızı süperdev Antares’in genişliğinin yarısından biraz fazladır.
Güneş bir basketbol topu büyüklüğüne küçültülse, S Doradus’un çapı yaklaşık 24 metre ile 91 metre arasında büyüyüp küçülürdü. En büyük hâlinde S Doradus, bir Amerikan futbolu sahasının uzunluğunun beşte dördünden fazla olurdu.

Bir sınıfa adını veren yıldız

Gökbilimci E. C. Pickering, S Doradus’un parlaklığının değiştiğini ilk kez 1897’de fark etti. Benzer yıldızlar sonradan Samanyolu’nda ve başka gökadalarda bulundu. Sıcaktan soğuğa ve geri dönen bu salınıma hâlâ S Doradus döngüsü denir; S Doradus değişenleri de bu yıldızlara verilen birkaç addan biriydi. 1984’te gökbilimci Peter Conti bunları parlak mavi değişenler adı altında topladı.

Parlak mavi değişenler, Güneş’in kütlesinin yaklaşık 30 katından fazla kütleyle doğan yıldızların yaşamında bir evredir; bu evrede yıldız aşırı miktarda kütle kaybeder. Bu yıldızlar, değiştirilmiş Eddington sınırına yakın konumdadır. Bu sınırda yıldızın ışığının dış katmanlarını itme gücü, yıldızın kütle çekiminin onları çekme gücüyle neredeyse dengelenir. O zaman yüzeyin altındaki küçük bir bozulma şişmeyi ve küçülmeyi başlatabilir. Bu türden yıldızlar, bulundukları gökadaların en parlak mavi yıldızları arasındadır.