How big is İribaş Gökadası?

İribaş Gökadası, UGC 10214 ve Arp 188 adlarıyla da kataloglanmıştır; uzun bir yıldız kuyruğu olan, şekli bozulmuş bir sarmal gökadadır. Diskinin uzak kenarından kuyruğunun ucuna kadar yaklaşık 400.000 ışık yılı uzunluğundadır. Bir ışık yılı, ışığın bir yılda kat ettiği uzaklıktır, yani yaklaşık 9,46 trilyon kilometredir. Gökada Dünya’dan yaklaşık 420 milyon ışık yılı uzaklıkta, Ejderha takımyıldızındadır.

Boyut

İribaş’ın büyüklüğü, disk ve kuyruk boyunca birlikte ölçülen uzunluğudur. Thomas Jarrett ve meslektaşları ana diskin yaklaşık 124.000 ışık yılı genişliğinde olduğunu, kuyruğun ise onun ötesinde 245.000 ışık yılı daha uzandığını buldu. Bu, toplamda yaklaşık 370.000 ışık yılı eder. Avrupa Uzay Ajansı’nın Hubble ekibi kuyruğu 280.000 ışık yılından fazla uzanan bir yapı olarak tanımlıyor; bu durumda gökadanın tamamı 400.000 ışık yılından biraz uzun olurdu.

Radyo teleskoplarla saptanan hidrojen gazı da kuyruk boyunca yaklaşık 100.000 parsek, yani yaklaşık 330.000 ışık yılı uzanır. Parsek yaklaşık 3,26 ışık yılıdır. Boyutlar ayrıca her çalışmanın varsaydığı uzaklığa da bağlıdır ve bu uzaklık yüzde birkaç oranında belirsizdir.

Boyut karşılaştırmaları

İribaş’ın yalnızca diski, yaklaşık 100.000 ışık yılı genişliğindeki Samanyolu diskinden biraz daha geniştir. Kuyruğuyla birlikte İribaş, Samanyolu’nun genişliğinin yaklaşık dört katı uzunluğundadır.
Samanyolu, bir basketbol topu büyüklüğüne küçültülse, İribaş’ın diski yaklaşık 30 santimetre genişliğinde olurdu, kuyruğu ise arkasında yaklaşık 60 santimetre uzanırdı.
Yalnızca kuyruk, yaklaşık 250.000 ışık yılı genişliğindeki dev eliptik gökada NGC 4889’un genişliğiyle yaklaşık aynı uzunluktadır.
Kuyruğu dahil tüm İribaş, Samanyolu’ndan Andromeda Gökadası’na olan uzaklığın (yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı) yaklaşık altıda biri kadardır.

Kuyruk nasıl oluştu

İribaş’ın şekli bir çarpışmadan kaynaklanır. Küçük, yoğun yapılı, çok mavi bir gökada İribaş’ın yakınından geçti ve küçük gökadanın kütle çekimi İribaş’ı çekti. Bu çekim, yıldızları ve gazı İribaş’ın diskinden çekip uzun kuyruk biçiminde uzattı. Gökbilimciler bunun gibi bir akıntıya gelgit kuyruğu der.

Hubble’ın görüntüsünde araya giren küçük gökada, İribaş’ın diskinin sol üst kısmından hâlâ görülebiliyor. Hubble ekibi onu, büyük olasılıkla “vur-kaç” yapan ve şimdi olay yerinden uzaklaşan bir gökada olarak tanımlıyor. Küçük gökadanın gazı, İribaş’ın gazının onda birinden azdır. Kuyruğun uzunluğunu, kuyruktaki gazın fırlatıldığı hıza bölmek, karşılaşmanın yaklaşık 250 milyon yıl önce gerçekleştiğini düşündürüyor.

Kuyruktaki genç yıldız kümeleri

Hubble’ın görüntüleri, İribaş’ın sarmal kollarında ve kuyruğunda onlarca parlak mavi yıldız kümesi gösteriyor. Her küme en fazla yaklaşık bir milyon yıldız oluşturdu. Kümeler mavi görünür, çünkü çok kütleli yıldızlar içerirler; bu yıldızlar Güneş’ten yaklaşık 10 kat daha sıcak ve bir milyon kat daha parlaktır.

Kuyruktaki bazı kümeler yalnızca 3 ila 10 milyon yaşındadır; bu, kuyruğun kendisinden çok daha gençtir. Bunlar diskte değil, çarpışmadan çok sonra kuyruğun içinde oluşmuş olmalı. Kuyruktaki iki büyük genç yıldız öbeğinin büyük olasılıkla, İribaş’ın yörüngesinde dolanacak küçük gökadalar olan cüce gökadalara dönüşeceği düşünülüyor.