How big is Vatoz Bulutsusu?

Vatoz Bulutsusu bir gezegenimsi bulutsudur: ölmekte olan bir yıldızın savurduğu ve geride kalan sıcak yıldızın aydınlattığı, parlayan bir gaz kabuğu. NASA 1998’de onu bilinen en genç gezegenimsi bulutsu olarak tanımladı. En son tahmine göre bulutsu yaklaşık 1,1 trilyon kilometre genişliğinde. Dünya’dan uzaklığı belirsiz olduğu için genişliğine ilişkin yayımlanmış tahminler yaklaşık 0,56 ile 1,5 trilyon kilometre arasında değişiyor.

Boyut

Güneş gibi sıradan yıldızların ömürlerini gezegenimsi bulutsular oluşturarak bitirmesi bekleniyor. Dünya’dan bakıldığında Vatoz Bulutsusu çok küçük görünür: parlak iç halkası yalnızca yaklaşık 1,6 yay saniyesi uzunluğundadır; bir yay saniyesi, bir derecenin 3.600’de biridir. Hubble Uzay Teleskobu gözlemleyene kadar bulutsunun hiçbir ayrıntısı görülemedi.

Bu açıyı gerçek bir büyüklüğe çevirmek için uzaklığı bilmek gerekir. Uzaklık tahminleri yaklaşık 2.700 ile 19.000 ışık yılı arasında değişiyor. Bir ışık yılı, ışığın bir yılda kat ettiği uzaklıktır; yaklaşık 9,46 trilyon kilometredir. 1998’de yapılan bir Hubble çalışması 18.000 ışık yılı uzaklığı kullandı. Bu, bulutsunun genişliğini yaklaşık 1,5 trilyon kilometre yaptı.

Sonraki çalışmalar yıldızı daha yakına yerleştirdi. 2014’te yapılan bir çalışma yaklaşık 5.200 ışık yılı uzaklık ve yaklaşık 0,56 trilyon kilometrelik bir genişlik buldu. 2017’de yapılan bir çalışma yaklaşık 8.200 ışık yılı uzaklığı benimsedi. Bu çalışmanın parlayan gaz modeline göre bulutsunun genişliği yaklaşık 1,1 trilyon kilometre, yani 0,12 ışık yılıdır.

Boyut karşılaştırmaları

1,1 trilyon kilometreyle bulutsu, Güneş’ten Sedna’nın yörüngesinin en uzak noktasına olan uzaklığın yaklaşık sekiz katı genişliğindedir.
Bulutsu, en dıştaki gezegen olan Neptün’ün yörüngesinin yaklaşık 120 katı genişliğindedir.
Neptün’ün yörüngesi bir basketbol topunun genişliğine küçültülse, bulutsu yaklaşık 30 metre genişliğinde olurdu.
Bulutsu yaklaşık 43 ışık günü genişliğinde: ışık onu yaklaşık 43 günde geçer.

Yanmaya başlayan bir bulutsu

1971 ile 2002 arasında bulutsunun merkezindeki SAO 244567 adlı yıldız, 22.000 derece Celsius’un altından yaklaşık 60.000 derece Celsius’a ısındı. Çevresindeki gaz, büyük olasılıkla 1980’lerin başında, gezegenimsi bulutsu olarak parlamaya başladı. Vatoza benzeyen biçimi bulutsuya adını verdi.

Hubble’ın görüntüleri yıldızın çevresinde parlak bir gaz halkası ve halkanın üstüne ve altına üflenmiş gaz kabarcıkları gösteriyor. Merkezdeki yıldızın bir eşlikçisi olan ikinci bir yıldız da bulutsunun içinde yer alıyor.

Hızla sönüyor

1996 ve 2016’da, yani 20 yıl arayla çekilen Hubble görüntüleri bulutsunun sönüp biçim değiştirdiğini gösteriyor. Oksijeninin yaydığı ışık neredeyse 1.000 kat azaldı. Vatozu çağrıştıran dalgalı kenarlar neredeyse kayboldu. Bir zamanlar parlak olan iç halka ise sönerken küçülüyor gibi görünüyor.

Sönme, merkezdeki yıldızda olan değişiklikleri yansıtıyor. Yıldız soğuyor ve gazı parlatan ışınımdan daha az yayıyor. Bir öneriye göre yıldızın daha önceki ısınması, çekirdeğini saran bir kabukta kısa süren bir helyum füzyonu parlamasından kaynaklandı; helyum füzyonu, helyum çekirdeklerinin birleşip enerji açığa çıkarmasıdır. 2020’de gökbilimciler, bulutsunun bu sönme hızıyla 20 ya da 30 yıl içinde ancak zorlukla algılanabileceğini tahmin etti.