How big is Ultraviola ondolongo?

Ultraviola lumo estas lumo kun ondolongoj tro mallongaj por ke homaj okuloj vidu ĝin, de ĉirkaŭ 10 ĝis 400 nanometroj. Nanometro estas miliardono de metro. La esplorilo montras ultraviolan lumon kun ondolongo de 60 nanometroj. Tiu ondolongo situas en la ekstrema ultraviolo, la parto de la bendo plej proksima al rentgenaj radioj.

Ondolongo

Lumo disvastiĝas kiel ondo, kaj ĝia ondolongo estas la distanco de unu pinto de la ondo al la sekva. Ultraviola lumo havas pli mallongajn ondolongojn ol videbla lumo. Ju pli mallonga la ondolongo, des pli da energio la lumo portas.

Sciencistoj dividas ultraviolan lumon en bendojn, kaj malsamaj fakoj fiksas la limojn en malsamaj lokoj. La Internacia Komisiono pri Lumigado rimarkigas, ke la amplekso de 100 ĝis 400 nanometroj estas ofte dividata en UV-A (315–400 nanometroj), UV-B (280–315) kaj UV-C (100–280). ISO 21348, internacia normo pri mezurado de la lumo de la Suno, aldonas bendojn de pli mallongaj ondolongoj. Unu el ili estas la ekstrema ultraviolo, de 10 ĝis 121 nanometroj.

Ondo de 60 nanometroj estas ekstrema ultraviola lumo laŭ ĉi tiu difino kaj laŭ pli mallarĝaj. Ekzemple la arkivo de NASA pri altenergia astronomio lokas la ekstreman ultraviolon ĉe 10–90 nanometroj. Ĝi rimarkigas, ke la limoj inter bendoj estas „demando de difino prefere ol de scienco“.

Komparoj de grando

Ĉirkaŭ 1 300–1 700 ondoj de lumo kun ondolongo de 60 nanometroj, vicigitaj laŭlonge unu post alia, atingus la dikecon de homa haro, kiu estas 80–100 mikrometrojn dika. Mikrometro estas milono de milimetro.
La ondoj de viola lumo, la plej mallongaj, kiujn homoj povas vidi, estas ĉirkaŭ 380–400 nanometrojn longaj, ses ĝis sep fojojn pli longaj ol la ondoj de la ultraviola lumo en la esplorilo.
Partiklo de viruso de hepatito B havas diametron de 42 nanometroj, ĉirkaŭ 70 % de unu ondolongo.
Se unu ondolongo pligrandiĝus ĝis 1 metro, ruĝa sangoĉelo havus diametron de ĉirkaŭ 125 metroj, kaj homa haro estus 1,3–1,7 kilometrojn dika.

Kien iras ekstrema ultraviola lumo

La Suno elradias ultraviolan lumon de ĉiuj ondolongoj. Ĝia ekstrema ultraviola lumo venas el la eksteraj tavoloj de ĝia atmosfero, la kromosfero kaj la korono. Neniom da tiu lumo atingas la grundon. La supra atmosfero de la Tero sorbas ĉion el ĝi je alteco de pli ol 80 kilometroj.

Tiu energio varmigas la termosferon, la tavolon de la atmosfero en alteco de 80 ĝis 600 kilometroj. Ĝi ankaŭ elŝiras elektronojn el atomoj kaj molekuloj tie, kio kreas la ionosferon, tavolon de elektre ŝargita gaso. Ĉar tiu lumo neniam atingas la grundon, oni povas mezuri ĝin nur el raketoj kaj satelitoj.

Pli longaj ultraviolaj ondolongoj penetras pli profunden en la atmosferon. La atmosfero sorbas preskaŭ la tutan UV-C-lumon, kaj ozono sorbas ĉirkaŭ 95 % de UV-B. La UV-B, kiu ja atingas la grundon, kaŭzas sunbrulon.

Kiel oni malkovris ultraviolan lumon

Johann Ritter malkovris ultraviolan lumon en 1801. Li sciis, ke papero kovrita per arĝenta klorido nigriĝis pli rapide en blua lumo ol en ruĝa lumo. Li metis paperon preter la viola fino de la videbla spektro, kie neniu lumo estis videbla, kaj la papero nigriĝis. Io nevidebla atingis la paperon.

Homaj okuloj ankoraŭ nun ne povas vidi ultraviolan lumon, sed kelkaj insektoj povas. Ekzemple burdoj povas vidi proksiman ultraviolan lumon, la bendon apud la viola.