How big is Raj-nebulozo?

La Raj-nebulozo estas planeda nebulozo: ŝelo de lumanta gaso forĵetita de mortanta stelo kaj lumigita de la varma stelo, kiu restis. NASA en 1998 priskribis ĝin kiel la plej junan konatan planedan nebulozon. Laŭ la plej freŝa takso ĝi estas larĝa je ĉirkaŭ 1,1 bilionoj da kilometroj. Ĝia distanco for de la Tero estas necerta, tial publikigitaj taksoj de ĝia larĝo varias de ĉirkaŭ 0,56 ĝis 1,5 bilionoj da kilometroj.

Grando

Oni atendas, ke ordinaraj steloj kiel la Suno finos sian vivon per formado de planedaj nebulozoj. El la Tero la nebulozo aspektas eta: ĝia hela interna ringo estas longa nur je ĉirkaŭ 1,6 arksekundoj, kie arksekundo estas 1/3 600 de grado. Neniuj detaloj de la nebulozo videblis, ĝis la Kosmoteleskopo Hubble observis ĝin.

Por ŝanĝi tiun angulon en veran grandon oni bezonas la distancon, kaj taksoj de la distanco varias de ĉirkaŭ 2 700 ĝis 19 000 lumjaroj. Lumjaro estas la distanco, kiun lumo trairas dum unu jaro, ĉirkaŭ 9,46 bilionoj da kilometroj. Studo de 1998 per Hubble uzis 18 000 lumjarojn, kio donis al la nebulozo larĝon de ĉirkaŭ 1,5 bilionoj da kilometroj.

Pli postaj studoj lokis la stelon pli proksime. Studo de 2014 trovis ĉirkaŭ 5 200 lumjarojn kaj larĝon de ĉirkaŭ 0,56 bilionoj da kilometroj. Studo de 2017 adoptis ĉirkaŭ 8 200 lumjarojn, kaj ĝia modelo de la lumanta gaso estas larĝa je ĉirkaŭ 1,1 bilionoj da kilometroj, aŭ 0,12 lumjaroj.

Komparoj de grando

Kun larĝo de 1,1 bilionoj da kilometroj, la nebulozo estas ĉirkaŭ ok fojojn pli larĝa ol la distanco de la Suno al la plej fora punkto de la orbito de Sedno.
Ĝi estas ĉirkaŭ 120 fojojn pli larĝa ol la orbito de Neptuno, la plej ekstera planedo.
Se la orbito de Neptuno ŝrumpus ĝis la larĝo de korbopilko, la nebulozo estus larĝa je ĉirkaŭ 30 metroj.
Ĝi estas larĝa je ĉirkaŭ 43 lumtagoj: lumo bezonas ĉirkaŭ 43 tagojn por trairi ĝin.

Nebulozo, kiu ekŝaltiĝis

Inter 1971 kaj 2002 la centra stelo de la nebulozo, nomata SAO 244567, varmiĝis de malpli ol 22 000 ĝis ĉirkaŭ 60 000 gradoj Celsiaj. La gaso ĉirkaŭ la stelo komencis lumi kiel planeda nebulozo, probable en la fruaj 1980-aj jaroj. La formo de la nebulozo, kiu similas rajon, donis al ĝi la nomon.

Bildoj de Hubble montras helan ringon de gaso ĉirkaŭ la stelo, kun vezikoj de gaso elblovitaj super kaj sub la ringo. Dua stelo, kunulo de la centra, troviĝas en la nebulozo.

Rapida paliĝo

Bildoj de Hubble, faritaj kun 20 jaroj da intertempo, en 1996 kaj 2016, montras, ke la nebulozo paliĝas kaj ŝanĝas sian formon. La lumo elsendita de ĝia oksigeno malpliiĝis je faktoro de preskaŭ 1 000. La ondaj randoj, kiuj memorigis pri rajo, preskaŭ malaperis, kaj la iam hela interna ringo ŝajne ŝrumpas dum ĝi paliĝas.

La paliĝo spegulas ŝanĝojn en la centra stelo, kiu malvarmiĝas kaj elsendas malpli de la radiado, kiu igas la gason lumi. Unu sugesto estas, ke la pli frua varmiĝo de la stelo venis de mallonga ekflamo de heliuma fuzio, la kunfandiĝo de heliumaj nukleoj, per kiu liberiĝas energio, en ŝelo ĉirkaŭ la kerno de la stelo. En 2020 astronomoj taksis, ke laŭ la rapido de sia paliĝo la nebulozo apenaŭ estos detektebla post 20 aŭ 30 jaroj.