How big is Angstromo?

La angstromo estas unuo de longo, egala al unu dekmiliardono de metro: ĝuste 0,1 nanometroj, tio estas 100 pikometroj. Ĝi ne apartenas al la moderna metra sistemo, la Internacia Sistemo de Unuoj (SI), sed sciencistoj ankoraŭ uzas ĝin por la grandoj de atomoj, la longoj de la ligoj inter ili kaj la ondolongoj de lumo. Ĝia simbolo estas Å, kaj ĝi estas nomita laŭ la sveda fizikisto Anders Jonas Ångström.

Difino

La Internacia Buroo de Pezoj kaj Mezuroj (BIPM), kiu prizorgas la SI, listigas la angstromon inter la unuoj, kiuj ne apartenas al la SI. Ĝi difinas 1 angstromon kiel 0,1 nanometrojn kaj grupigas ĝin kun aliaj historiaj nomoj por dekumaj multobloj kaj frakcioj de SI-unuoj, kiel la litro. Nanometro estas miliardono de metro, kaj pikometro estas bilionono.

En Usono la Nacia Instituto pri Normoj kaj Teknologio (NIST) listigas la angstromon inter la ne-SI-unuoj, kiuj ankoraŭ povas esti uzataj apud la SI. La internacia komitato, kiu kontrolas la SI, permesis tion en 1978, ĉar la unuo estis bone establita en kelkaj fakoj. NIST ankoraŭ malinstigas siajn proprajn aŭtorojn uzi la angstromon kaj diras, ke ĝi ne estu enkondukata en fakoj, kiuj ne jam uzas ĝin. NIST konservas la svedan skribmanieron, ångström.

Komparoj de grando

Hidrogena atomo havas diametron de ĉirkaŭ 1 angstromo: 1,06 angstromoj, kiam oni mezuras ĝin kiel duoblon de la radiuso de Bohr.
Du karbonaj atomoj, kunligitaj per simpla ligo, distas averaĝe je 1,54 angstromoj, de centro al centro. Duobla ligo tiras ilin ĝis 1,34 angstromoj, kaj triobla ligo ĝis 1,20.
Videbla lumo havas ondolongojn de 4 000–7 000 angstromoj, de viola ĝis ruĝa.
Homa haro havas dikecon de 800 000–1 000 000 angstromoj.
Se unu angstromo pligrandiĝus ĝis 1 milimetro, haro havus dikecon de 0,8–1 kilometro. Homo alta je 1,7 metroj havus altecon de 17 000 kilometroj, tio estas ĉirkaŭ unu trionon pli ol la larĝo de la Tero.

Kiu uzas la angstromon

Ligoj inter atomoj ĝenerale estas 1–2 angstromojn longaj, tial distancoj ĉe la skalo de atomoj aperas kiel malgrandaj, oportunaj nombroj en tiu ĉi unuo. Lernolibroj de kemio ankoraŭ listigas longojn de ligoj en angstromoj.

Fakuloj pri elektrona mikroskopio ofte donas la akrecon de siaj bildoj ankaŭ en angstromoj. La mikroskopo TEAM 0.5, prezentita ĉe la Nacia Laboratorio Lawrence Berkeley en 2008, estis konstruita por distingi detalojn, kiuj distas unu de la alia je duono de angstromo. Astronomoj, kiuj studas videblan lumon, uzas por ĝiaj ondolongoj kaj angstromojn kaj nanometrojn.

De kie venas la nomo

Anders Jonas Ångström (1814–1874) fariĝis profesoro pri fiziko ĉe la Universitato de Upsalo en Svedio en 1858. Li estis unu el la fondintoj de spektroskopio, la studo de la koloroj de lumo, kiujn substancoj elsendas aŭ sorbas. Li ankaŭ estis la unua, kiu studis la spektron de la norda aŭroro.

En 1868 Ångström publikigis detalan studon pri la spektro de la Suno, Recherches sur le spectre solaire („Esploroj pri la suna spektro“), kiu longe servis kiel norma verko. Li enkondukis unuon por la ondolongoj de lumo, kiu poste estis akceptita internacie kaj ricevis la nomon angstromo honore al li.