How big is Ay?

Ay, Dünya’nın tek doğal uydusudur ve yaklaşık 3.475 kilometre çapındadır. Bu değer Ay’ın ortalama çapıdır ve Dünya’nın genişliğinin dörtte birinden biraz fazladır. Ay, Güneş Sistemi’ndeki beşinci büyük uydudur.

Boyut

NASA, Ay’ın ortalama yarıçapını 1.737,4 kilometre olarak veriyor; bu da ortalama çapının yaklaşık 3.475 kilometre olduğu anlamına gelir. Ay neredeyse tam yuvarlaktır. Ekvatordaki yarıçapı olan 1.738,1 kilometre, kutuplardaki yarıçapından yalnızca yaklaşık 2 kilometre fazladır.

Yine de yüzey düz değildir. En yüksek ve en alçak noktaları arasındaki yükseklik farkı yaklaşık 13 kilometredir. Yüzeyin altındaki kabuk, Dünya’ya bakan tarafta yaklaşık 40 kilometre, Dünya’ya bakmayan tarafta ise en çok yaklaşık 60 kilometre kalınlığındadır.

Boyut karşılaştırmaları

Dünya bir basketbol topu büyüklüğüne küçültülse, Ay yaklaşık bir tenis topu büyüklüğünde olurdu ve Dünya’nın çevresinde yaklaşık 7 metre uzaklıkta dolanırdı.
Ay’ın Dünya’dan ortalama uzaklığı 384.400 kilometredir; bu uzaklığa yan yana yaklaşık 30 Dünya sığar.
Dünya’nın hacmi, Ay’ın hacminin yaklaşık 49 katıdır.
Jüpiter’in uydusu Io, Ay’dan yaklaşık yüzde 5 daha geniştir; Europa ise Ay’ın genişliğinin yaklaşık onda dokuzu kadardır.
Uç uca dizilen yaklaşık 82 maraton, Ay’ın çapını baştan başa kaplardı.

Ay’ın Güneş’i örtebilmesinin nedeni

Güneş, Ay’ın yaklaşık 400 katı genişliğindedir. Güneş aynı zamanda yaklaşık 400 kat daha uzaktadır; bu yüzden ikisi Dünya’nın gökyüzünde neredeyse aynı büyüklükte görünür. Tam Güneş tutulması sırasında Ay’ın Güneş’i neredeyse tam olarak örtebilmesinin nedeni budur.

Bu örtüşme tam değildir. Ay, yörüngesinde dolanırken Dünya’ya uzaklığı yaklaşık 357.000 ile 407.000 kilometre arasında değişir. Uzaktayken Güneş’in tamamını örtemeyecek kadar küçük görünür ve çevresinde bir halka biçiminde güneş ışığı görünür. Buna halkalı tutulma denir.

Ay ayrıca Dünya’dan yılda yaklaşık 3,8 santimetre kadar yavaş yavaş uzaklaşıyor. Bundan 600 milyon yıldan fazla bir süre sonra, Ay her zaman Güneş’in tamamını örtemeyecek kadar küçük görünecek.

Ay nasıl oluştu

Bilim insanları, Ay’ın birkaç milyar yıl önce yaklaşık Mars büyüklüğünde bir cismin Dünya’ya çarpmasından sonra oluştuğunu düşünüyor. İkisinden de kopan enkaz yörüngede toplandı ve bir araya gelerek Ay’ı oluşturdu. Yeni oluşan Ay başlangıçta erimiş durumdaydı. Yaklaşık 100 milyon yıl içinde bu küresel “magma okyanusu”nun çoğu katılaştı ve daha hafif kayaçlar yüzeye yükselerek kabuğu oluşturdu.

2026 itibarıyla Ay, insanların ziyaret ettiği, Dünya dışındaki tek gök cismidir. Apollo astronotları Ay’dan 382 kilogram kaya ve toprak getirdi; bilim insanları bu örnekleri hâlâ inceliyor.