زمین چقدر بزرگ است؟

زمین سومین سیاره از خورشید و تنها جایی است که حیات در آن شناخته شده است. قطر میانگین آن 12,742 کیلومتر است. این عدد پهنای کره‌ای کامل است که حجمی برابر با حجم زمین دارد. زمین بزرگ‌ترین سیاره در میان چهار سیارهٔ سنگی نزدیک به خورشید و پنجمین سیارهٔ بزرگ منظومهٔ شمسی است.

اندازه

زمین کره‌ای کامل نیست. چرخش آن باعث می‌شود در استوا برآمده شود؛ به همین دلیل پهنای آن در استوا 12,756 کیلومتر است، اما از قطب تا قطب 12,714 کیلومتر. تفاوت این دو، حدود 43 کیلومتر، یک‌سوم درصد پهنای زمین است.

کوه‌ها و گودال‌های اقیانوسی نیز سطح زمین را ناهموار می‌کنند. فاصلهٔ بلندترین قلهٔ کوه تا ته ژرف‌ترین گودال اقیانوسی حدود 20 کیلومتر است که کمتر از 0.2 درصد پهنای زمین است. جزر و مد، رانش قاره‌ها و زمین‌لرزه‌ها همواره شکل زمین را اندکی تغییر می‌دهند.

علم اندازه‌گیری اندازه و شکل زمین ژئودزی نام دارد. اندازهٔ زمین بسیار دقیق شناخته شده است: شعاع میانگین آن، یعنی فاصلهٔ مرکز تا سطح، با دقتی در حدود 10 سانتی‌متر معلوم است.

مقایسهٔ اندازه

• زهره، دومین سیاره از خورشید، 12,104 کیلومتر پهنا دارد، یعنی حدود 95 درصد پهنای زمین.
• نپتون 49,244 کیلومتر پهنا دارد، یعنی نزدیک به چهار برابر پهنای زمین.
• ماه 3,475 کیلومتر پهنا دارد، کمی بیش از یک‌چهارم پهنای زمین. اگر حدود 30 زمین پهلو به پهلو قرار می‌گرفتند، فاصلهٔ میانگین زمین تا ماه، یعنی 384,400 کیلومتر، را می‌پوشاندند.
• خورشید حدود 1.39 میلیون کیلومتر پهنا دارد، یعنی 109 برابر پهنای زمین.
• اگر زمین به اندازهٔ یک توپ بسکتبال با پهنای 24 سانتی‌متر کوچک می‌شد، کوه اورست با ارتفاع 8,849 متر حدود 0.17 میلی‌متر از سطح آن بالا می‌آمد. این مقدار کمتر از دو برابر ضخامت یک ورق کاغذ می‌بود.

درون زمین

زمین از لایه‌هایی تشکیل شده است. در مرکز آن هستهٔ درونی قرار دارد، کره‌ای جامد از آهن و نیکل با شعاع حدود 1,221 کیلومتر. هستهٔ بیرونی، لایه‌ای از آهن و نیکل مایع به ضخامت حدود 2,300 کیلومتر، آن را در بر گرفته است.

پس از آن گوشته می‌آید، ضخیم‌ترین لایه، با حدود 2,900 کیلومتر سنگ داغ که قوامی شبیه کارامل دارد. بیرونی‌ترین لایه، یعنی پوسته، در مقایسه نازک است. ضخامت میانگین آن زیر قاره‌ها حدود 30 کیلومتر و زیر کف اقیانوس‌ها حدود 5 کیلومتر است.

آب و جو

زمین تنها سیارهٔ منظومهٔ شمسی است که روی سطح آن آب مایع وجود دارد. اقیانوس زمین حدود 71 درصد سطح آن را می‌پوشاند، عمق میانگینی حدود 3.6 کیلومتر دارد و 97 درصد آب زمین را در خود جای داده است.

در نزدیکی سطح، جو زمین 78 درصد نیتروژن و 21 درصد اکسیژن است و حدود 1 درصد آن را گازهای دیگری مانند آرگون و دی‌اکسید کربن تشکیل می‌دهند. جو از سطح زمین در برابر بخش بزرگی از تابش زیان‌آور خورشید محافظت می‌کند. بیشتر شهاب‌واره‌ها، یعنی سنگ‌های کوچک فضایی، پیش از آنکه به زمین برسند در جو می‌سوزند.

منابع

• Earth Fact Sheet. NASA, 2024.
• Facts About Earth. NASA, 2025.
• Planetary Physical Parameters. NASA Jet Propulsion Laboratory, 2019.
• Is the Earth round?. National Ocean Service, NOAA, 2024.
• Moon Fact Sheet. NASA, 2024.
• Sun Fact Sheet. NASA, 2024.
• Official Basketball Rules 2026: Basketball Equipment. FIBA, 2026.
• 8,848.86 metres. That's the height of Mt Everest now. The Kathmandu Post, 2020.
• Just How Small Is "Nano"?. National Nanotechnology Coordination Office.