How big is Başak Süperkümesi?

Başak Süperkümesi, Yerel Süperküme olarak da adlandırılır; Başak Kümesi’ni merkez alan, geniş ve yassı bir gökada grupları ve kümeleri topluluğudur. Samanyolu’nu içeren Yerel Grup, süperkümenin kenarlarından birine yakındır. Süperküme yaklaşık 100 milyon ışık yılı genişliğindedir. Bir ışık yılı, ışığın bir yılda kat ettiği uzaklıktır ve yaklaşık 9,46 trilyon kilometreye eşittir.

Boyut

Bir süperkümenin keskin bir sınırı yoktur, hatta “süperküme” sözcüğünün bile kesin bir tanımı yoktur; bu yüzden bir süperküme için verilen her büyüklük yaklaşıktır. NASA, Yerel Süperküme’nin çapını yaklaşık 100 milyon ışık yılı olarak veriyor. Süperkümenin kütlesini de Güneş’in kütlesinin yaklaşık 10¹⁵ katı olarak belirtiyor; bu, 1’in ardından 15 sıfır gelen bir sayıdır.

Bu genişlik süperkümenin düzeniyle uyumludur. Merkezindeki Başak Kümesi Dünya’dan yaklaşık 54 milyon ışık yılı uzaklıktadır, Yerel Grup ise bir kenarına yakındır. Bu nedenle Başak Kümesi’ni merkez alan ve Yerel Grup’a kadar uzanan bir süperküme, bu uzaklığın yaklaşık iki katı genişliktedir.

Süperküme aynı zamanda yassıdır. Gökbilimci R. Brent Tully 1982’de, süperkümenin parlak gökadalarının yaklaşık yüzde 60’ının ince bir diskte, geri kalanının ise diskin dışındaki az sayıda bulutta yer aldığını buldu. Diskin uzunluğu kalınlığının yaklaşık altı katıdır; diskin altındaki ve üstündeki boşluğun büyük bölümünde neredeyse hiç parlak gökada yoktur.

Boyut karşılaştırmaları

Süperkümenin bir ucundan öbür ucuna, her biri yaklaşık 100.000 ışık yılı genişliğinde, yan yana yaklaşık 1.000 Samanyolu sığardı.
Merkezindeki Başak Kümesi’nin ana gövdesi yaklaşık 11 milyon ışık yılı genişliğindedir. Yan yana dizilen yaklaşık dokuz ana gövde, süperkümenin genişliğini baştan başa kaplardı.
Başak Süperkümesi’ni içinde barındıran Laniakea Süperkümesi yaklaşık 520 milyon ışık yılı genişliğindedir; yani yaklaşık beş kat daha geniştir ve kütlesi yaklaşık 100 kat daha fazladır.
Samanyolu bir basketbol topu büyüklüğüne küçültülse, süperküme yaklaşık 240 metre genişliğinde olurdu. Başak Kümesi ortaya yakın bir yerde, basketbol topundan yaklaşık 130 metre uzakta bulunurdu.

Nasıl keşfedildi

William ve John Herschel ilk büyük bulutsu kataloglarını hazırladığından beri gökbilimciler, soluk ve puslu nesnelerin kuzey gökyüzünde Başak çevresindeki geniş bir kuşakta kümelendiğini biliyor. Bu nesnelerin birçoğunun gökada olduğu anlaşıldı. 1950’lerde gökbilimci de Vaucouleurs, bu kuşağın tesadüfen aynı hizaya gelmiş nesneler değil, uzayda gerçek bir yapı olduğunu savundu. Yapıya önce “Süpergökada” adını verdi, sonra adını Yerel Süperküme olarak değiştirdi.

Gökbilimciler yapının gerçek olup olmadığını onlarca yıl tartıştı. Yakındaki binlerce gökadanın Dünya’dan uzaklaşma hızlarını inceleyen taramalar, bu tartışmayı 1980’lerin başında sonuçlandırdı. Hızlar her gökadanın yaklaşık uzaklığını ortaya koyar ve gökadaların gerçekten yassı bir yapıda yer aldığını gösterdi.

Laniakea’nın bir parçası

2014’te Tully ve üç çalışma arkadaşı, evrenin genişlemesini hesaptan düştükten sonra gökadaların nasıl hareket ettiğinin haritasını çıkardı. Süperkümeyi, içindeki gökadaların aynı yere doğru aktığı bölge olarak tanımladılar. Bu tanıma göre Samanyolu’nun içinde yer aldığı süperküme, adı Hawaii dilinde “engin gökyüzü” anlamına gelen Laniakea Süperkümesi’dir. Laniakea, daha önce tanımlandığı biçimiyle Yerel Süperküme’yi de içerir; Laniakea’nın gökadaları ise Gönye ve Erboğa kümelerinin yakınındaki, Büyük Çekici denen bir bölgeye doğru akar.