How big is Halka Bulutsusu?

Halka Bulutsusu, ölmekte olan bir yıldızın savurduğu parlak bir gaz kabuğudur; Dünya’dan yaklaşık 2.600 ışık yılı uzaklıkta, Çalgı takımyıldızındadır. Işık yılı, ışığın bir yılda kat ettiği uzaklıktır ve yaklaşık 9,46 trilyon kilometreye eşittir. Bulutsunun parlak halkası yaklaşık 1 ışık yılı, yani kabaca 10 trilyon kilometre genişliğindedir. Çevresindeki çok daha sönük bir gaz halesi ise yaklaşık 3 ışık yılı genişliğine ulaşır.

Boyut

Halka Bulutsusu bir gezegenimsi bulutsudur: bir yıldızın, ömrünün sonuna doğru savurduğu dış katmanlardır. Her gaz bulutu gibi keskin bir kenarı yoktur; bu yüzden büyüklüğü hangi bölümünün ölçüldüğüne bağlıdır.

Parlak halka hafifçe ovaldir. James Webb Uzay Teleskobu’nun görüntülerinde dış kenarı gökyüzünde yaklaşık 88 × 70 yay saniyesi ölçülür; bir yay saniyesi ise bir derecenin 3.600’de biridir. Bulutsunun uzaklığında bu, yaklaşık 1,1 × 0,9 ışık yılı eder. NASA bulutsunun genişliğini kabaca 1 ışık yılı olarak tanımlıyor.

Bir açıyı uzunluğa çevirmek için uzaklığı bilmek gerekir. En iyi ölçüm Gaia uzay teleskobundan geliyor. Gaia, merkezdeki yıldızın paralaksını ölçtü: Dünya Güneş’in çevresinde dolanırken yıldızın konumunda görülen küçücük kayma. Bu, bulutsunun yaklaşık 2.600 ışık yılı uzakta olduğunu gösteriyor; hata payı yaklaşık 100 ışık yılıdır.

Parlak halkanın ötesinde sönük bir hale uzanır. Hale de dahil edildiğinde bulutsu yaklaşık 4 yay dakikası (240 yay saniyesi) genişliğindedir; bu, o uzaklıkta yaklaşık 3 ışık yılı eder.

Boyut karşılaştırmaları

Parlak halka yaklaşık bir parsekin üçte biri genişliğindedir, halesiyle birlikte bulutsu ise yaklaşık bir parsek genişliğindedir. Bir parsek, yaklaşık 3,26 ışık yılına eşit bir uzaklık birimidir.
Halkanın en uzun genişliği, Güneş’ten Proxima Centauri’ye uzaklığın, yani 4,2 ışık yılının, yaklaşık dörtte biridir.
Bumerang Bulutsusu, başka bir ölmekte olan yıldızın savurduğu bir gaz bulutudur ve yaklaşık 2 ışık yılı uzunluğundadır; bu, Halka Bulutsusu’nun parlak halkasının genişliğinin kabaca iki katıdır.
Halkada yaklaşık 20.000 yoğun gaz topağı vardır. Tipik bir topak yaklaşık 150 astronomik birim genişliğindedir; 1 astronomik birim, Dünya ile Güneş arasındaki ortalama uzaklıktır. Bu, Neptün’ün yörüngesinin genişliğinin yaklaşık iki buçuk katıdır.
Bu topaklardan biri bir basketbol topu büyüklüğüne küçültülse, parlak halka yaklaşık 110 metre uzunluğunda olurdu; Neptün’ün yörüngesinin tamamı ise yaklaşık 10 santimetre genişliğinde bir daire olurdu.

Halka nasıl oluştu

Merkezdeki yıldız bu gazı yaklaşık 4.000 yıl önce savurdu. Yıldız, Güneş’in kütlesinin birkaç katı kütleyle doğmuştu. Uzun ömrü boyunca hidrojeni helyuma dönüştürdü; yakıtı azalınca şişerek kırmızı bir dev oldu ve dış katmanlarını savurdu. Geriye kalan, küçük, yoğun ve çok sıcak bir yıldız olan beyaz cüceye dönüşüyor.

Yıldızdan gelen morötesi ışık, çevresindeki gazı parlatır. Bulutsu saatte 69.000 kilometreden fazla hızla genişliyor. Yaklaşık 10.000 yıl daha genişlemeye devam edecek ve yıldızlar arasındaki ince gazla karışana kadar sönükleşecek. Kütlesi daha küçük olan Güneş’in ise yaklaşık 6 milyar yıl sonra kendi dış katmanlarını savurması bekleniyor; bu, daha sönük ve daha geniş bir alana yayılmış bir bulutsu oluşturacak.

Halkanın şekli

Halka Bulutsusu düz bir halka değildir. Çarpık bir simide benzer ve Dünya, bulutsuya neredeyse tam kutuplarından birinin doğrultusundan bakar. Merkez boş değildir: daha düşük yoğunluklu gaz burayı doldurur ve Dünya’ya doğru ve Dünya’dan uzağa uzanan, ragbi topuna benzeyen bir biçim oluşturur.

Webb’in görüntüleri, halkanın kenarının biraz ötesinde yaklaşık on tane sönük, eşit aralıklı yay da gösteriyor. Gökbilimciler, merkezdeki yıldızın çevresinde yaklaşık 280 yılda bir dolanan daha küçük bir eş yıldızın bu yayları biçimlendirdiğini düşünüyor. Bulutsu 1779’da Antoine Darquier de Pellepoix ve Charles Messier tarafından, bir kuyruklu yıldızı izlerken rastlantıyla keşfedildi. M57 ve NGC 6720 olarak da bilinir.