Cząstka gliny to jedno z najdrobniejszych ziaren w glebie i osadach. Gleboznawcy nazywają gliną każde ziarno mineralne o średnicy mniejszej niż 2 mikrometry. Pokazane tu 2 mikrometry to właśnie ta górna granica, czyli największy możliwy rozmiar cząstki gliny, a nie rozmiar cząstki typowej. Mikrometr to milionowa część metra.

Rozmiar

Gleboznawcy dzielą ziarna mineralne w glebie na klasy według wielkości. W systemie stosowanym przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa ziarna mniejsze niż 2 mikrometry to glina. Ziarna od 2 do 63 mikrometrów to pył, a ziarna od 0,063 do 2 milimetrów to piasek. Wiele krajów używa tych samych nazw, ale niektóre wyznaczają granice w innych miejscach.

Geolodzy badający osady często używają innej skali, zwanej skalą Wentwortha. Według niej glina to wszystko, co jest mniejsze niż 4 mikrometry, pył obejmuje od 4 do 62,5 mikrometra, a piasek od 62,5 mikrometra do 2 milimetrów. Dlatego to, czy ziarno o średnicy 3 mikrometrów zalicza się do gliny, zależy od tego, której skali się użyje.

Glina to także nazwa rodziny minerałów zbudowanych z cienkich warstw. Ziarna minerałów ilastych mają od kilku nanometrów, czyli miliardowych części metra, do milimetrów średnicy. Ziarno o rozmiarach cząstki gliny nie zawsze jest więc minerałem ilastym: może to być także maleńki kryształ innego minerału, na przykład kwarcu.

Porównania rozmiarów

Największe ziarna piasku, o średnicy 2 milimetrów, są 1000 razy szersze niż największe cząstki gliny.
Gdyby cząstkę gliny o średnicy 2 mikrometrów powiększyć do rozmiarów piłki tenisowej o średnicy około 6,7 centymetra, najmniejsze ziarna piasku miałyby około 2 metrów średnicy. Największe miałyby około 67 metrów średnicy.
Około 40–50 największych cząstek gliny ułożonych obok siebie zmieściłoby się na szerokości ludzkiego włosa, który ma 80–100 mikrometrów szerokości.
Cząstki olbrzymiego wirusa Pithovirus sibericum mają około 1,5 mikrometra długości, czyli są mniejsze niż największe cząstki gliny.

Glina w dotyku

Gleboznawcy pracujący w terenie mogą oszacować, ile gliny zawiera gleba, rozcierając wilgotną próbkę między palcami. Glina jest lepka, daje się formować w kształty, a po ściśnięciu lśni. Pył nie jest lepki, a w dotyku jest mączysty, jak puder talkowy. Piasek jest ziarnisty i w ogóle nie daje się formować.

Glina i woda

Minerały ilaste silnie przyciągają wodę. Niektóre rodzaje pęcznieją po zamoczeniu: pojedyncza cząstka gliny o grubości 1 nanometra może w wodzie urosnąć do grubości około 2 nanometrów. Domy i inne budynki na gruntach z pęczniejącymi glinami mogą ulec uszkodzeniu, gdy glina pęcznieje i kurczy się wraz z porami roku.

Zmieszana z odrobiną wody glina tworzy błoto, któremu można nadać kształt, a potem wysuszyć je do dość sztywnej bryły. Wykorzystują to garncarze i przemysł ceramiczny do wyrobu talerzy, kubków, misek i rur.

Źródła

Guidelines for Soil Description. Fourth edition. Food and Agriculture Organization of the United Nations, 2006.
Nomenclature. In Open-File Report 2006-1195. U.S. Geological Survey, 2006.
Environmental Characteristics of Clays and Clay Mineral Deposits. U.S. Geological Survey, 1999.
Thirty-thousand-year-old distant relative of giant icosahedral DNA viruses with a pandoravirus morphology. Legendre et al., Proceedings of the National Academy of Sciences, 2014.
Just How Small Is "Nano"?. National Nanotechnology Initiative.
Rules of Tennis 2026. International Tennis Federation, 2026.
NIST Guide to the SI, Appendix B.8: Factors for Units Listed Alphabetically. National Institute of Standards and Technology.
SI prefixes. International Bureau of Weights and Measures (BIPM).

Report a Problem

for Cząstka gliny