De Grote Nevel in Carina, meestal Carinanevel genoemd, is een uitgestrekte wolk van gloeiend gas en stof in het zuidelijke sterrenbeeld Carina (Kiel). De nevel ligt op ongeveer 7.500 lichtjaar van de Aarde, waarbij een lichtjaar de afstand is die licht in één jaar aflegt. Er vormen zich nieuwe sterren in, naast enkele van de zwaarste bekende sterren. Het gloeiende gas strekt zich uit over ongeveer 390 tot 650 lichtjaar, afhankelijk van hoe zwak een gloed mag zijn om nog mee te tellen.

Grootte

De nevel vervaagt aan de randen geleidelijk, dus de gepubliceerde groottes lopen sterk uiteen. ESO, de Europese Zuidelijke Sterrenwacht, beschrijft de nevel als ongeveer 100 lichtjaar breed, en NASA noemt ongeveer 300 lichtjaar. Metingen die ook het zwakke buitenste gas meetellen geven grotere waarden.

Diepe opnamen tonen filamenten en bellen van gloeiend gas die zich over meer dan 3 graden van de hemel uitstrekken. Dat is meer dan 120 parsec, waarbij een parsec ongeveer 3,26 lichtjaar is, oftewel meer dan 390 lichtjaar. Een vergelijking van reusachtige gloeiende gaswolken in de Melkweg en in nabije sterrenstelsels vermeldt de nevel als ongeveer 200 parsec, oftewel 650 lichtjaar, breed. Dat cijfer is als onzeker gemarkeerd.

De grootte die hierboven staat, 4,4 exameter, is 4,4 × 10¹⁸ meter, waarbij 10¹⁸ een 1 gevolgd door 18 nullen is. Dat is ongeveer 465 lichtjaar, binnen het bereik van de gemeten waarden. De afstand van de nevel is bekend met een nauwkeurigheid van ongeveer 2%. Astronomen hebben die afstand vooral afgeleid uit de Homunculusnevel, een wolk van gas die zich uitbreidt vanuit de ster Eta Carinae, vlak bij het hart van de nevel, door te vergelijken hoe snel de wolk aan de hemel groeit met hoe snel het gas beweegt.

Groottevergelijkingen

Gezien vanaf de Aarde strekt het zwakke buitenste gas van de nevel zich uit over meer dan vijf keer de breedte van de volle Maan.
Omega Centauri, anno 2026 de zwaarste bekende bolvormige sterrenhoop in de Melkweg, heeft een helder hoofdgedeelte van 150 tot 190 lichtjaar breed, minder dan de helft van de breedte van het gloeiende gas van de Carinanevel.
“Mystic Mountain”, een pilaar van gas en stof in de nevel, is 3 lichtjaar hoog. Als Mystic Mountain werd verkleind tot de hoogte van een persoon van 1,7 meter lang, zou de hele nevel ongeveer 220 tot 370 meter breed zijn.
De nevel is ongeveer 90 tot 150 keer zo breed als de afstand van de Zon tot Proxima Centauri, de dichtstbijzijnde ster.

Eta Carinae

Eta Carinae is een stelsel van minstens twee sterren. De grootste heeft ongeveer 100 keer de massa van de Zon en geeft ongeveer 5 miljoen keer zoveel licht af. In de jaren veertig van de 19e eeuw laaide Eta Carinae op en was enkele jaren de op een na helderste ster aan de nachthemel, en in de jaren zeventig van die eeuw was ze uit het zicht verdwenen. Tijdens die uitbarsting stootte Eta Carinae gas af met meer dan 10 keer de massa van de Zon. Dat gas vormde de Homunculusnevel.

Sterren die zo zwaar zijn als deze leven slechts ongeveer 3 miljoen jaar voordat ze als supernova's ontploffen, de explosies van zware sterren. Eta Carinae zal naar astronomische maatstaven waarschijnlijk binnenkort ontploffen. Naar verwachting vinden er in de Carinanevel de komende 1 tot 2 miljoen jaar meerdere supernova's plaats.

Een kraamkamer voor zware sterren

De nevel gloeit door het ultraviolette licht van zijn heetste, zwaarste sterren. Tegenwoordig wordt de nevel vooral verlicht door 65 zeer hete sterren van het zogeheten O-type. Gedurende het grootste deel van het bestaan van de nevel gaven de sterren ervan ongeveer 150 keer zoveel ultraviolet licht af, het licht dat waterstof laat gloeien, als de sterren van de Orionnevel dat doen.

Deze straling drukt, samen met de winden van de sterren, de omringende wolken van koud gas samen. Dat zet de vorming van nieuwe sterren in gang rond de randen van de nevel, terwijl dezelfde straling de wolken waaruit ze ontstaan laat verdampen. Nicolas-Louis de Lacaille ontdekte de nevel in 1752 vanaf Kaap de Goede Hoop.

Bronnen

The Carina Nebula: A Laboratory for Feedback and Triggered Star Formation. In Handbook of Star Forming Regions, Volume II. Astronomical Society of the Pacific, 2008.
Caldwell 92. NASA.
Strong Winds over the Keel. European Southern Observatory, 2009.
VLT Takes Most Detailed Infrared Image of the Carina Nebula. European Southern Observatory, 2012.
Massive Stars in the Tarantula Nebula: A Rosetta Stone for Extragalactic Supergiant HII Regions. Crowther, Galaxies, 2019.
Omega Centauri. European Southern Observatory, 2008.
NGC 2000.0, The Complete New General Catalogue and Index Catalogue of Nebulae and Star Clusters. Sky Publishing and Cambridge University Press, 1988.
Structural Parameters of Galactic Globular Clusters. H. Baumgardt, University of Queensland.
Measuring the Universe. International Astronomical Union.
Proxima's orbit around Alpha Centauri. Kervella et al., Astronomy & Astrophysics, 2017.
Moon Fact Sheet. NASA, 2024.

Report a Problem

for Carinanevel