De Knippernevel, ook bekend als NGC 6826, is een gloeiende gasschil in het sterrenbeeld Zwaan, afgestoten door een stervende ster. De heldere buitenste schil is ongeveer 5 tot 6 biljoen kilometer breed, iets meer dan een half lichtjaar, waarbij een lichtjaar de afstand is die licht in één jaar aflegt. De nevel dankt zijn naam aan de manier waarop hij in een kleine telescoop lijkt te verdwijnen en weer te verschijnen.

Grootte

NGC 6826 is een planetaire nevel: de buitenste lagen van een ster zoals de Zon, die tegen het einde van haar leven zijn weggeblazen en gloeien rond de kleine, hete kern die overblijft. Astronomen in de 18e eeuw noemden deze wolken planetaire nevels, omdat ze in kleine telescopen rond leken, net als verre planeten zoals Uranus.

Opnamen van de Hubble-ruimtetelescoop tonen een heldere binnenrand van ongeveer 19 bij 10 boogseconden, binnen een buitenste schil van ongeveer 31 bij 27 boogseconden. Een boogseconde is 1/3.600 van een graad. Een veel zwakkere halo van gas reikt tot ongeveer 130 boogseconden van de ster.

Om deze hoeken om te rekenen naar lengtes is de afstand tot de nevel nodig. Metingen van de ruimtetelescoop Gaia, in 2021 geanalyseerd, plaatsen de nevel op ongeveer 4.200 lichtjaar afstand, met een marge van ongeveer 5%. Op die afstand is de buitenste schil ongeveer 5,9 bij 5,1 biljoen kilometer groot. Andere schattingen van de afstand lopen uiteen van ongeveer 2.200 tot 6.800 lichtjaar, dus ook de groottes die daarop gebaseerd zijn, verschillen.

Groottevergelijkingen

De buitenste schil is ongeveer 37.000 keer de gemiddelde afstand van de Aarde tot de Zon.
Ongeveer 600 kopieën van de baan van Neptunus om de Zon zouden naast elkaar over de breedte van de buitenste schil passen.
De nevel is ongeveer drie keer de afstand van Proxima Centauri tot Alpha Centauri A, het eerstvolgende kleinere object in de verkenner.
NGC 2392, een andere planetaire nevel die lijkt te knipperen, is ongeveer twee keer zo breed.
Als de nevel werd verkleind tot de breedte van een basketbal, zou de hele baan van de Aarde om de Zon ongeveer 13 micrometer breed zijn, ongeveer een zevende van de breedte van een mensenhaar. Een micrometer is een duizendste van een millimeter.

Waarom de nevel lijkt te knipperen

De meeste waarnemers zien alleen de heldere centrale ster als ze door een kleine telescoop recht naar NGC 6826 kijken. Een blik een beetje opzij brengt de zwakkere nevel in beeld, en weer naar de ster kijken laat de nevel opnieuw vervagen. Dit effect leverde de nevel de naam Knipperende Planetaire op. De nevel zelf verandert niet: het knipperen is een effect van de manier waarop je kijkt.

William Herschel ontdekte de nevel in 1793. De nevel is het best te zien vanaf het noordelijk halfrond, in de zomernachten.

Rode knopen aan weerszijden

Opnamen van Hubble tonen twee rode vlekken aan tegenovergestelde kanten van de nevel. Astronomen noemen ze FLIERs, de Engelse afkorting van fast low-ionization emission regions (snelle emissiegebieden met lage ionisatie). Het zijn jonge structuren, rijk aan stikstof, waarin elektrisch geladen atomen sneller dan de geluidssnelheid naar buiten stromen. Hubble fotografeerde ze in januari 1996, om astronomen te helpen uitzoeken hoe ze ontstaan.

Bronnen

Caldwell 15. NASA, 2025.
Caldwell 39. NASA, 2026.
HST/WFPC2 imaging analysis and Cloudy modelling of the multiple shell planetary nebulae NGC 3242, NGC 6826 and NGC 7662. Barría and Kimeswenger, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 2018.
Planetary Nebulae in Gaia EDR3: Central Star identification, properties and binarity. González-Santamaría et al., Astronomy & Astrophysics, 2021.
Hubble Witnesses the Final Blaze of Glory of Sun-Like Stars. NASA, 1997.
Measuring the Universe. International Astronomical Union.
Neptune Fact Sheet. NASA, 2024.
Just How Small Is "Nano"?. National Nanotechnology Initiative.
Official Basketball Rules 2026: Basketball Equipment. FIBA, 2026.

Report a Problem

for Knippernevel