شباهنگ B یک کوتولهٔ سفید است، یعنی هستهٔ کوچک و چگال بازمانده از ستاره‌ای که سوخت هسته‌ای‌اش را مصرف کرده است. قطر آن حدود 11,300 کیلومتر است، کمی کوچک‌تر از زمین، اما جرمش تقریباً با جرم خورشید برابر است. شباهنگ B به دور شباهنگ A، درخشان‌ترین ستارهٔ آسمان شب، می‌گردد.

اندازه

اخترشناسان اندازهٔ شباهنگ B را از راه محاسبه به دست می‌آورند و پهنای آن را مستقیم اندازه نمی‌گیرند. آن‌ها میزان نوری را که این ستاره گسیل می‌کند، دمای آن و فاصلهٔ آن را با هم ترکیب می‌کنند. در سال 2017 گروهی به رهبری هوارد باند با تلسکوپ فضایی هابل نور آن را به رنگ‌ها تجزیه کرد و شعاعی برابر 0.008098 برابر شعاع خورشید یافت. بر این اساس قطر شباهنگ B حدود 11,270 کیلومتر می‌شود.

پژوهشی در سال 2018 که بسیاری از همین اخترشناسان انجام دادند، شعاعی حدود 1 درصد کوچک‌تر یافت. شعاع به‌دست‌آمده به فاصلهٔ شباهنگ از ما نیز بستگی دارد، پس حتی تغییر کوچکی در فاصلهٔ اندازه‌گیری‌شده آن را تغییر می‌دهد. جرم از مدار دو ستاره به دست می‌آید: جرم شباهنگ B برابر 1.018 برابر جرم خورشید است.

مقایسهٔ اندازه

زمین حدود 13 درصد از شباهنگ B پهن‌تر است، اما جرم شباهنگ B حدود 340,000 برابر جرم زمین است.
زهره، جسم بزرگ‌تر بعدی در این سایت، 12,104 کیلومتر قطر دارد، یعنی حدود 7 درصد از شباهنگ B پهن‌تر است.
پهنای خورشید حدود 120 برابر پهنای شباهنگ B است، اما جرم این دو تقریباً یکسان است. به‌طور متوسط، ماده در شباهنگ B حدود 1.9 میلیون برابر خورشید فشرده‌تر است.
قطر شباهنگ A حدود 2.4 میلیون کیلومتر است؛ یعنی حدود 210 برابر ستارهٔ همراهش.
جرم مکعبی با ضلع 1 سانتی‌متر از مادهٔ متوسط شباهنگ B حدود 2.7 تن می‌بود.

کوتولهٔ سفید

کوتولهٔ سفید چیزی است که ستاره‌ای مانند خورشید پس از تمام شدن سوخت هسته‌ای به آن تبدیل می‌شود. نزدیک پایان عمر، ستاره لایه‌های بیرونی‌اش را به بیرون پرتاب می‌کند و فقط هستهٔ داغش می‌ماند. هسته دیگر انرژی تولید نمی‌کند و به‌آرامی سرد می‌شود. گرانش آن را چنان فشرده می‌کند که الکترون‌هایش تا حد مجاز فیزیک به هم نزدیک می‌شوند، و همین از کوچک‌تر شدن بیشتر آن جلوگیری می‌کند.

کوتولهٔ سفید پرجرم‌تر کوچک‌تر است، زیرا گرانش قوی‌ترش آن را بیشتر فشرده می‌کند. هیچ کوتولهٔ سفیدی نمی‌تواند بیش از حدود 1.4 برابر جرم خورشید جرم داشته باشد. شباهنگ B یکی از پرجرم‌ترین کوتوله‌های سفید شناخته‌شده است. اخترشناسان برآورد می‌کنند که شباهنگ B در آغاز ستاره‌ای با جرمی حدود پنج برابر جرم خورشید بوده و حدود 126 میلیون سال پیش به کوتولهٔ سفید تبدیل شده است.

همراهی پنهان در خیرگی نور

شباهنگ حدود 8.6 سال نوری از زمین فاصله دارد؛ سال نوری فاصله‌ای است که نور در یک سال می‌پیماید. در سال 1844 فریدریش بسل، اخترشناس، متوجه شد که شباهنگ هنگام حرکت در آسمان نوسان می‌کند. او نتیجه گرفت که همراهی نادیده بر آن کشش وارد می‌کند. آلوان جی. کلارک و پدرش در سال 1862 برای نخستین بار شباهنگ B را با تلسکوپ دیدند.

این دو ستاره هر 50.1 سال یک بار در مداری کشیده و بیضوی دور هم می‌گردند. فاصلهٔ میان آن‌ها از حدود 8 تا 31.5 برابر فاصلهٔ زمین تا خورشید تغییر می‌کند. شباهنگ B حدود 10,000 برابر کم‌نورتر از شباهنگ A است، بنابراین مطالعهٔ آن از روی زمین دشوار است. تا سال 2026، شباهنگ B نزدیک‌ترین کوتولهٔ سفید شناخته‌شده است.

منابع

The Sirius System and Its Astrophysical Puzzles: Hubble Space Telescope and Ground-based Astrometry. Bond et al., The Astrophysical Journal, 2017.
The gravitational redshift of Sirius B. Joyce et al., Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 2018.
Astronomers use Hubble to 'weigh' Dog Star's companion. ESA/Hubble, 2005.
White Dwarf Stars. NASA Imagine the Universe.
Sun Fact Sheet. NASA, 2024.
Earth Fact Sheet. NASA, 2024.
Venus Fact Sheet. NASA, 2024.
Measuring the Universe. International Astronomical Union.

Report a Problem

for شباهنگ B