اچ‌آی‌وی چقدر بزرگ است؟

اچ‌آی‌وی، ویروس نقص ایمنی انسانی، ویروسی است که ایدز، یعنی سندرم نقص ایمنی اکتسابی، را ایجاد می‌کند. ذره‌های آن تقریباً گردند و اندازه‌هایشان متفاوت است: قطر آن‌ها از حدود 120 تا 200 نانومتر است و میانگین آن حدود 145 نانومتر است. نانومتر یک میلیاردم متر است.

اندازه

ذره‌های اچ‌آی‌وی همه اندازه و شکل یکسانی ندارند. هر ذره در غشایی پیچیده شده است، یعنی پوستهٔ نازکی از مولکول‌های چرب. منظور از اندازهٔ ذره، قطر آن است، یعنی فاصلهٔ آن از این سو تا آن سو.

ذره‌ها را با میکروسکوپ الکترونی برودتی (کرایو) می‌سنجند. دانشمندان آن‌ها را بسیار سریع منجمد می‌کنند و با میکروسکوپ الکترونی از آن‌ها عکس می‌گیرند. در پژوهشی روی 255 ذرهٔ رسیدهٔ اچ‌آی‌وی، قطرها از 120 تا 200 نانومتر بود و میانگین آن‌ها 145 نانومتر شد.

بررسی‌ای در سال 2012 دربارهٔ ساختار اچ‌آی‌وی دامنهٔ تا حدی کوچک‌تری را ارائه می‌دهد: 100–150 نانومتر. ذره‌های تازه هنگامی که به شکل عفونت‌زای خود می‌رسند، اندازه‌شان تغییر نمی‌کند.

مقایسهٔ اندازه

پهنای ذرهٔ اچ‌آی‌وی حدود سه و نیم برابر پهنای ذرهٔ ویروس هپاتیت ب است که 42 نانومتر قطر دارد.
اگر حدود 50 ذرهٔ اچ‌آی‌وی پهلو به پهلو قرار می‌گرفتند، پهنای یک گلبول قرمز را می‌پوشاندند که حدود 7.5 میکرومتر است. میکرومتر یک هزارم میلی‌متر است.
اگر حدود 550–700 ذرهٔ اچ‌آی‌وی پشت سر هم در یک خط قرار می‌گرفتند، پهنای یک تار موی انسان، یعنی 80–100 میکرومتر، را می‌پوشاندند.
میکروسکوپ نوری معمولی نمی‌تواند شکل ذرهٔ اچ‌آی‌وی را نشان دهد. ریزترین جزئیاتی که می‌تواند نشان دهد حدود 200 نانومتر است، یعنی حد میکروسکوپ‌های نوری، و ذرهٔ اچ‌آی‌وی با اندازهٔ معمولی از آن کوچک‌تر است.
اگر ذرهٔ اچ‌آی‌وی به اندازهٔ یک توپ بسکتبال، با قطر 24 سانتی‌متر، بزرگ می‌شد، پهنای یک گلبول قرمز حدود 12 متر می‌بود.

درون ذرهٔ اچ‌آی‌وی

غشای بیرونی پوشیده از خارهایی از پروتئینی به نام Env است. این خارها به سلول می‌چسبند و غشای ویروس را به غشای سلول پیوند می‌دهند، و این کار عفونت را آغاز می‌کند. درون غشا پوسته‌ای مخروطی‌شکل به نام کپسید قرار دارد که از حدود 1,500 نسخه از یک پروتئین ساخته شده است.

کپسید دو نسخه از ژن‌های ویروس را دارد که در رشته‌های منفرد آران‌ای، مولکولی وابسته به دی‌ان‌ای، نوشته شده‌اند. مخروط‌هایی که از ذره‌های اچ‌آی‌وی جدا شدند، به‌طور میانگین 119 نانومتر طول و در پهن‌ترین بخش 60 نانومتر پهنا داشتند. از 255 ذره‌ای که قطرشان اندازه‌گیری شد، حدود یک‌سوم دو مخروط یا بیشتر داشتند، و ذره‌های دارای دو مخروط به‌طور میانگین بزرگ‌تر بودند: 159 نانومتر قطر در برابر 134 نانومتر.

کشف اچ‌آی‌وی

در سال 1981 پزشکان برای نخستین بار بیماری جدیدی را گزارش کردند که دستگاه ایمنی را ضعیف می‌کرد. فرانسواز بار-سینوسی و لوک مونتانیه، ویروس‌شناسان فرانسوی، از گره‌های لنفاوی متورم بیماران سلول پرورش دادند. آن‌ها دیدند که ویروسی تازه از سلول‌ها جوانه می‌زند. این ویروس لنفوسیت‌ها را آلوده و نابود می‌کرد؛ لنفوسیت‌ها نوعی گلبول سفیدند که سلول‌های T، یعنی سلول‌های ضروری برای دفاع بدن، هم جزو آن‌هاست.

گروه‌های دیگر به‌زودی نشان دادند که این ویروس، که اکنون اچ‌آی‌وی نامیده می‌شود، ایدز را ایجاد می‌کند. نیمی از جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی سال 2008 برای این کشف به بار-سینوسی و مونتانیه اعطا شد. در اعلامیهٔ جایزه آمده بود که با درمان موفق، افراد مبتلا به اچ‌آی‌وی می‌توانند انتظار داشته باشند تقریباً به اندازهٔ افراد بدون این ویروس عمر کنند.