دبران چقدر بزرگ است؟
63,000,000 کیلومتر!
دبران ستارهٔ غولی به رنگ نارنجی پررنگ است و چشم صورت فلکی گاو را تشکیل می‌دهد. قطر آن حدود 63 میلیون کیلومتر است، یعنی حدود 45 برابر پهنای خورشید. این پهنای سطح مرئی ستاره است.
اندازه
دبران در آسمان تقریباً از هر ستارهٔ دیگری بزرگتر دیده می‌شود و تا سال 2002، پهنای آن بیش از پهنای هر ستارهٔ دیگری اندازه‌گیری شده بود. فهرستی از همان سال حدود 60 اندازه‌گیری را ثبت کرده است. بسیاری از این اندازه‌گیری‌ها از اختفای ماه به دست آمده‌اند: دبران در مسیر ماه در آسمان قرار دارد و به همین دلیل ماه اغلب از مقابل آن می‌گذرد. مدتی که لبهٔ ماه برای پوشاندن ستاره لازم دارد، نشان می‌دهد ستاره چقدر پهن دیده می‌شود.
پژوهشی در سال 2005 از ریکیکی و روکاتالیاتا اندازه‌گیری‌های جدید اختفا و تداخل‌سنج را با هم ترکیب کرد. این پژوهش به این نتیجه رسید که پهنای ظاهری دبران 20.58 هزارم ثانیهٔ قوس است؛ ثانیهٔ قوس 1/3,600 درجه است. این پهنا تقریباً برابر پهنای یک تار موی انسان است که از فاصلهٔ 1 کیلومتری دیده شود. ماهوارهٔ هیپارکوس فاصلهٔ دبران را حدود 67 سال نوری اندازه گرفت؛ سال نوری فاصله‌ای است که نور در یک سال می‌پیماید، یعنی حدود 9.46 هزار میلیارد کیلومتر. با این فاصله، از این پهنا شعاعی 45.1 برابر شعاع خورشید به دست می‌آید.
اندازه‌گیری‌های قدیمی‌تر دبران پراکندگی بیشتری دارند، از حدود 36 تا 46 برابر شعاع خورشید، و دلیل آن معلوم نیست. روشنایی ستاره کمتر از 1 درصد تغییر می‌کند، اما ممکن است روی سطحش لکه داشته باشد یا اندازه‌اش کمی تغییر کند.
مقایسهٔ اندازه
- پهنای دبران حدود 45 برابر پهنای خورشید و حدود 4,900 برابر پهنای زمین است.
- از نظر حجم، حدود 92,000 خورشید در درون آن جا می‌گیرند.
- اگر دبران جای خورشید را می‌گرفت، سطح آن بیش از نیمهٔ راه تا مدار عطارد می‌رسید.
- پهنای آن حدود 1.8 برابر پهنای سماک رامح است. سماک رامح ستارهٔ غول دیگری است و در این سایت همسایه‌ای کوچک‌تر به شمار می‌آید.
- اگر خورشید به اندازهٔ یک توپ بسکتبال کوچک می‌شد، دبران توپی با قطر حدود 11 متر می‌بود.
سیاره‌ای مورد اختلاف
از اوایل دههٔ 1990، اخترشناسان اندازه گرفته‌اند که دبران در چرخه‌ای حدود 629 روزه بسیار اندک به زمین نزدیک و از آن دور می‌شود. پژوهشی در سال 2015 پیشنهاد کرد که سیاره‌ای این لرزش را ایجاد می‌کند. بر پایهٔ این پیشنهاد، جرم این سیاره دست‌کم 6.5 برابر جرم مشتری است و در فاصلهٔ حدود 1.46 واحد نجومی از دبران به دور آن می‌گردد؛ هر واحد نجومی میانگین فاصلهٔ زمین تا خورشید است.
پژوهشی در سال 2019 اندازه‌گیری‌های جدید بسیاری افزود و دریافت که این سیگنال در طول زمان ثابت نیست. نویسندگان آن نتیجه گرفتند که داده‌هایشان دلیل وجود سیاره را تضعیف می‌کند. آن‌ها مطرح کردند که ممکن است به جای سیاره، نوسان‌هایی مرتبط با جوشش گاز درون ستاره باعث این لرزش باشد.
فضاپیمایی در راه
پایونیر 10، نخستین مأموریت ناسا به سیارات بیرونی، در سال 1972 پرتاب شد و آخرین سیگنال خود را در سال 2003 به زمین فرستاد. این فضاپیما تقریباً به سوی دبران در حرکت است و انتظار می‌رود حدود دو میلیون سال دیگر از کنار آن بگذرد.
منابع
- Aldebaran's angular diameter: How well do we know it?. Richichi and Roccatagliata, Astronomy & Astrophysics, 2005.
- Long-lived, long-period radial velocity variations in Aldebaran: A planetary companion and stellar activity. Hatzes et al., Astronomy & Astrophysics, 2015.
- Precise radial velocities of giant stars. XII. Evidence against the proposed planet Aldebaran b. Reichert et al., Astronomy & Astrophysics, 2019.
- Pioneer 10. NASA, 2024.
- Measuring the Universe. International Astronomical Union.
- IAU 2015 Resolution B2 on recommended zero points for the absolute and apparent bolometric magnitude scales. International Astronomical Union, 2015.
- Just How Small Is "Nano"?. National Nanotechnology Initiative.
- Sun Fact Sheet. NASA, 2024.
- Earth Fact Sheet. NASA, 2024.
- Mercury Fact Sheet. NASA, 2024.
- Fundamental parameters and chemical composition of Arcturus. Ramírez and Allende Prieto, The Astrophysical Journal, 2011.
- Official Basketball Rules 2026: Basketball Equipment. FIBA, 2026.