Teksaso estas ŝtato en la sudcentra Usono kaj la dua plej granda el la 50 ŝtatoj laŭ areo, post Alasko. Plej larĝe Teksaso mezuras ĉirkaŭ 1 240 kilometrojn de oriento al okcidento. De nordo al sudo ĝi mezuras iom pli, ĉirkaŭ 1 290 kilometrojn.

Grando

La Teksasa Almanako donas 773 mejlojn kiel la plej grandan distancon de la ŝtato inter oriento kaj okcidento, mezurite en rekta linio. La linio kuras de la plej orienta kurbiĝo de la rivero Sabine, en la distrikto Newton, ĝis la plej okcidenta elstaraĵo de Rio Grande, kontraŭflue de El Paso. Laŭ la limmapoj de la Usona Censa Buroo tiuj du punktoj distas unu de la alia je ĉirkaŭ 1 250 kilometroj, proksime al la nombro de la almanako.

La plej longa nord–suda linio estas 801 mejlojn longa. Ĝi kuras de la nordokcidenta angulo de la Panhandle, la rektangula norda parto de la ŝtato, ĝis la suda pinto de Teksaso ĉe Rio Grande laŭflue de Brownsville. Teksaso kovras 695 662 kvadratajn kilometrojn da tero kaj akvo, ĉirkaŭ 7 procentojn de la areo de Usono.

Komparoj de grando

La plej granda luno de Plutono, Karono, havas diametron de ĉirkaŭ 1 212 kilometroj, preskaŭ ĝuste la larĝo de Teksaso. La teamo de NASA por New Horizons nomis ĝin „la luno granda kiel Teksaso“.
Plutono, kun diametro de 2 377 kilometroj, kaj Eriso, kun diametro de 2 326 kilometroj, ambaŭ estas iom malpli ol dufoje tiom larĝaj kiel Teksaso.
Teksaso estas ĉirkaŭ unu deono de la larĝo de la Tero, kiu averaĝe estas 12 742 kilometrojn larĝa.
Ĉirkaŭ 29 maratonoj, ĉiu 42,195 kilometrojn longa, vicigitaj laŭlonge unu post alia, atingus la larĝon de Teksaso, de oriento al okcidento.
Laŭ areo Teksaso estas ĉirkaŭ 1,6 fojojn pli granda ol Kalifornio kaj ĉirkaŭ du kvinonoj de la areo de Alasko.

Limoj, marbordo kaj altitudoj

Se oni mezuras laŭ la pli grandaj kurbiĝoj de la riveroj kaj la larĝa kurbo de la marbordo, la limo de Teksaso estas 4 574 kilometrojn longa. Se oni sekvas ĉiun malgrandan kurbiĝon de la riveroj kaj de la bordo, ĝi estas 6 151 kilometrojn longa. Rio Grande, kiu apartigas Teksason de Meksiko, formas la plej longan parton, kun 1 431 kilometroj. La marbordo aldonas 591 kilometrojn.

La tero altiĝas de la marnivelo ĉe la marbordo ĝis alteco de 2 667 metroj ĉe Guadalupe Peak, en la montoj de la tre fora Okcidenta Teksaso. La geografia centro de la ŝtato estas ĉirkaŭ 24 kilometrojn nordoriente de la urbeto Brady.

Kiel Teksaso ricevis sian formon

Antaŭ 1850 Teksaso postulis teron laŭ la tuta longo de Rio Grande, inkluzive de granda parto de tio, kio nun estas Nov-Meksiko. La Kongreso solvis la disputon per leĝo, kiu proponis al Teksaso 10 milionojn da dolaroj por ke ĝi rezignu pri siaj postuloj norde kaj okcidente de nova linio. Balotantoj de Teksaso aprobis la interkonsenton per proporcio tri kontraŭ unu, kaj la guberniestro Peter H. Bell subskribis la akcepton de la ŝtato la 25-an de novembro 1850.

La linio sekvis latitudon kaj longitudon, la reton de imagaj linioj, uzatan por determini lokojn sur la Tero. Ĝi iris okcidenten laŭ la latitudo 36,5 gradoj norde, de la longitudo 100 gradoj okcidente ĝis 103 gradoj okcidente, poste suden ĝis la latitudo 32 gradoj norde, kaj poste okcidenten ĝis Rio Grande. Tiuj rektaj partoj ankoraŭ formas la nordan kaj la okcidentan randon de la Panhandle kaj la limon, kiu iras orienten de Rio Grande laŭ la latitudo 32 gradoj.

Fontoj

Texas' Natural Environment. Texas Almanac.
State Area Measurements and Internal Point Coordinates. U.S. Census Bureau, 2010.
TIGERweb: States. U.S. Census Bureau, 2026.
Compromise of 1850. Roger A. Griffin, Handbook of Texas Online, Texas State Historical Association.
How Big Is Pluto? New Horizons Settles Decades-Long Debate. Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory, 2015.
Pluto Fact Sheet. NASA, 2024.
Pluto: Facts. NASA.
Faraway Eris is Pluto's Twin. European Southern Observatory, 2011.
Earth Fact Sheet. NASA, 2024.
Marathon. World Athletics.

Report a Problem

for Teksaso