La Putr-ova nebulozo estas nubo de gaso kaj polvo, forĵetata de mortanta stelo, ĉirkaŭ 5 000 lumjarojn for de la Tero en la konstelacio Pobo. Lumjaro estas la distanco, kiun lumo trairas dum unu jaro, ĉirkaŭ 9,46 bilionoj da kilometroj. La nebulozo estas longa kaj mallarĝa: ĝia longo, de unu fino al la alia, estas ĉirkaŭ 1,4 lumjaroj, do 13 bilionoj da kilometroj. Ĝi estas nomata ankaŭ Kalebas-nebulozo, kaj astronomoj konas ĝin kiel OH 231.8+4.2.

Grando

La nebulozo havas du lobojn de gaso, kiuj fluas for de la stelo de la nebulozo en kontraŭaj direktoj. Radioobservoj de tiu fluo montras, ke ĝi estas ĉirkaŭ 57 arkosekundojn longa kaj maksimume 6 arkosekundojn larĝa, kaj arkosekundo estas 1/3 600 de grado. Je la distanco de la nebulozo tio egalas al ĉirkaŭ 1,4 lumjaroj en longo kaj ĉirkaŭ 0,15 lumjaroj en larĝo. Infraruĝa studo donas similan grandon, 60 je 10 arkosekundoj.

Studo de 2025 mezuris la distancon per radioteleskopoj. La studo sekvis etajn ŝanĝojn en la pozicioj de helaj radiofontoj proksime de la stelo, dum la Tero orbitis la Sunon. La rezulto, ĉirkaŭ 5 000 lumjaroj, havas necertecon de ĉirkaŭ 5 %.

La loboj estas klinitaj ĉirkaŭ 35 gradojn for de la ebeno de la ĉielo, tial ilia vera longo estas ĉirkaŭ 1,7 lumjaroj. Malforta halo de pli malnova gaso ĉirkaŭ la mezo de la nebulozo havas diametron de ĉirkaŭ 1 lumjaro.

Komparoj de grando

La Bumerang-nebulozo, ankaŭ forĵetita de maljuna ruĝa giganto, estas ĉirkaŭ 2 lumjarojn longa. La Putr-ova nebulozo estas ĉirkaŭ du trionoj de la longo de la Bumerang-nebulozo.
La nebulozo estas ĉirkaŭ triono de la distanco de la Suno al Proksima Centaŭro, la plej proksima stelo, kiu estas 4,2 lumjarojn for.
Se la nebulozo ŝrumpus ĝis la alteco de homo alta je 1,7 metroj, ĝia centra stelo estus ĉirkaŭ same larĝa kiel homa haro. La stelo estas ŝvelinta ruĝa giganto kun diametro de ĉirkaŭ 4 astronomiaj unuoj, kaj 1 astronomia unuo estas la meza distanco de la Tero al la Suno.
La gaso montrata flava en la bildo de Hubble moviĝas je preskaŭ unu miliono da kilometroj hore. Je tiu rapido la gaso irus de la Tero al la Luno en ĉirkaŭ 23 minutoj.

Stelo inter du etapoj

La nebulozo montras, kiel mortas stelo kiel la Suno. Ĝia stelo, QX Puppis, estas pulsanta ruĝa giganto, kiu havas pli malgrandan kunulstelon. La nebulozo transiras de la stadio de ruĝa giganto al planeda nebulozo, la lumanta ŝelo de gaso, kiun tia stelo lasas malantaŭ si, dum ĝi forĵetas siajn eksterajn tavolojn.

Tiu etapo pasas rapide, tial astronomoj malofte kaptas stelon en ĝi. La Eŭropa Kosma Agentejo (ESA) atendas, ke la Putr-ova nebulozo fariĝos plena planeda nebulozo ene de la venontaj mil jaroj. La formo de ĝia rapida elfluo fiksiĝis antaŭ ĉirkaŭ 800 jaroj, dum evento, kiu daŭris malpli ol 150 jarojn. La halo estas pli malnova: ĝi venas de pli milda vento, kiu komenciĝis almenaŭ antaŭ 11 000 jaroj.

Kial ĝi estas nomita laŭ putraj ovoj

La nebulozo enhavas multe da sulfuro, elemento, kiu odoras kiel putraj ovoj, kiam ĝi estas kombinita kun aliaj elementoj. Ĝia gaso entenas molekulojn kun sulfuro, kiel sulfura monoksido, sulfura dioksido kaj hidrogena sulfido. Studo de 2018 trovis, ke la gasa envolvaĵo de la nebulozo havas la plej riĉan konatan kemion ĉirkaŭ iu ajn oksigenriĉa stelo en tiu ĉi vivoetapo.

Sur la ĉielo la nebulozo situas en la sama direkto kiel la stelamaso Messier 46. La studo de 2025 trovis, ke la du troviĝas je ĉirkaŭ la sama distanco, sed ili moviĝas tra la spaco kun rapidoj, kiuj diferencas je 15 kilometroj sekunde. La studo konkludis, ke la nebulozo ja apartenas al la amaso. La studo sugestis, ke la diferenco de rapido povus veni de du steloj, kiuj kunfandiĝis en la pasinteco.

Fontoj

The Calabash clash. ESA/Hubble, 2017.
Through the magnifying glass: ALMA acute viewing of the intricate nebular architecture of OH 231.8+4.2. Sánchez Contreras et al., Astronomy & Astrophysics, 2018.
On the Nature of the Protoplanetary Nebula OH 231.8+4.2. Brunthaler et al., Astronomy & Astrophysics, 2025.
Discovery of shocked H2 around OH 231.8+4.2. Forde and Gledhill, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 2011.
Measuring the Universe. International Astronomical Union.
Hubble Catches Scattered Light from the Boomerang Nebula. NASA, 2005.
Proxima's orbit around Alpha Centauri. Kervella et al., Astronomy & Astrophysics, 2017.
Just How Small Is "Nano"?. National Nanotechnology Coordination Office.
Moon Fact Sheet. NASA, 2024.

Report a Problem

for Putr-ova nebulozo