La Granda nebulozo en Kareno, kutime nomata Karena nebulozo, estas vasta nubo de lumanta gaso kaj polvo en la suda konstelacio Kareno. Ĝi troviĝas ĉirkaŭ 7 500 lumjarojn for de la Tero, kaj lumjaro estas la distanco, kiun lumo trairas dum unu jaro. En ĝi formiĝas novaj steloj, kune kun kelkaj el la plej masivaj konataj steloj. Ĝia lumanta gaso etendiĝas ĉirkaŭ 390 ĝis 650 lumjarojn, depende de tio, kiom malforta lumo estas kalkulata.

Grando

La nebulozo iom post iom paliĝas ĉe siaj randoj, tial publikigitaj grandoj multe malsamas. ESO, la Eŭropa Suda Observatorio, diras, ke ĝi etendiĝas ĉirkaŭ 100 lumjarojn, kaj NASA donas ĉirkaŭ 300 lumjarojn. Mezuroj, kiuj inkluzivas la malfortan eksteran gason, donas pli grandajn valorojn.

Profundaj bildoj montras filamentojn kaj bobelojn de lumanta gaso, kiuj etendiĝas pli ol 3 gradojn de la ĉielo. Tio estas pli ol 120 parsekoj (parseko estas ĉirkaŭ 3,26 lumjaroj), do pli ol 390 lumjaroj. Komparo de gigantaj nuboj de lumanta gaso en la Lakta Vojo kaj en proksimaj galaksioj donas por la nebulozo larĝon de ĉirkaŭ 200 parsekoj, aŭ 650 lumjaroj. Tiu valoro estas markita kiel necerta.

La supre montrita grando, 4,4 ekzametroj, egalas al 4,4 × 10¹⁸ metroj, kie 10¹⁸ estas 1 sekvata de 18 nuloj. Tio estas ĉirkaŭ 465 lumjaroj, ene de la mezurita intervalo. La distanco de la nebulozo estas konata kun necerteco de ĉirkaŭ 2 %. Astronomoj determinis ĝin ĉefe laŭ la Homunkulus-nebulozo, nubo de gaso, kiu ekspansias for de la stelo Eta Kareno proksime de la koro de la nebulozo, komparante kiom rapide la nubo kreskas sur la ĉielo kun kiom rapide moviĝas la gaso de la nubo.

Komparoj de grando

Vidata de la Tero, la malforta ekstera gaso de la nebulozo etendiĝas pli ol kvin fojojn la larĝon de la plena Luno.
Omega Centaŭro, laŭ la stato de 2026 la plej masiva konata globa stelamaso en la Lakta Vojo, havas helan ĉefan parton larĝan je 150 ĝis 190 lumjaroj, malpli ol duono de la larĝo de la lumanta gaso de la Karena nebulozo.
„Mistika Monto“, kolono de gaso kaj polvo ene de la nebulozo, estas 3 lumjarojn alta. Se ĝi ŝrumpus ĝis la alto de homo alta je 1,7 metroj, la tuta nebulozo estus ĉirkaŭ 220 ĝis 370 metrojn larĝa.
La nebulozo estas ĉirkaŭ 90 ĝis 150 fojojn pli larĝa ol la distanco de la Suno al Proksima Centaŭro, la stelo plej proksima al la Suno.

Eta Kareno

Eta Kareno estas sistemo de almenaŭ du steloj. La pli granda havas ĉirkaŭ 100 fojojn la mason de la Suno kaj elsendas ĉirkaŭ 5 milionojn da fojoj pli da lumo. En la 1840-aj jaroj ĝi ekbrilegis kaj dum kelkaj jaroj estis la dua plej hela stelo en la nokta ĉielo, kaj ĝis la 1870-aj jaroj ĝi paliĝis ĝis nevidebleco. Dum tiu ekflamo ĝi elĵetis gason, kies maso estis pli ol 10 fojoj la maso de la Suno; tiu gaso formis la Homunkulus-nebulozon.

Steloj tiel masivaj vivas nur ĉirkaŭ 3 milionojn da jaroj antaŭ ol ili eksplodas kiel supernovaoj, la eksplodoj de masivaj steloj. Eta Kareno verŝajne eksplodos en la proksima estonteco laŭ astronomiaj mezuroj. Kelkaj supernovaoj estas atendataj en la Karena nebulozo dum la venontaj 1 ĝis 2 milionoj da jaroj.

Naskejo de masivaj steloj

La nebulozo lumas pro ultravioleta lumo de siaj plej varmaj, plej masivaj steloj. Hodiaŭ ĝin lumigas ĉefe 65 tre varmaj steloj de la tipo nomata O. Dum la plej granda parto de la vivo de la nebulozo ĝiaj steloj elsendis ĉirkaŭ 150 fojojn pli da ultravioleta lumo, kiu igas hidrogenon lumi, ol la steloj de la Nebulozo de Oriono elsendas.

Tiu radiado, kune kun ventoj de la steloj, premas la ĉirkaŭajn nubojn de malvarma gaso. Tio ekigas formiĝon de novaj steloj ĉirkaŭ la randoj de la nebulozo, dum la sama radiado vaporigas la nubojn, el kiuj ili formiĝas. Nicolas-Louis de Lacaille malkovris la nebulozon en 1752 de la Kabo de Bona Espero.

Fontoj

The Carina Nebula: A Laboratory for Feedback and Triggered Star Formation. In Handbook of Star Forming Regions, Volume II. Astronomical Society of the Pacific, 2008.
Caldwell 92. NASA.
Strong Winds over the Keel. European Southern Observatory, 2009.
VLT Takes Most Detailed Infrared Image of the Carina Nebula. European Southern Observatory, 2012.
Massive Stars in the Tarantula Nebula: A Rosetta Stone for Extragalactic Supergiant HII Regions. Crowther, Galaxies, 2019.
Omega Centauri. European Southern Observatory, 2008.
NGC 2000.0, The Complete New General Catalogue and Index Catalogue of Nebulae and Star Clusters. Sky Publishing and Cambridge University Press, 1988.
Structural Parameters of Galactic Globular Clusters. H. Baumgardt, University of Queensland.
Measuring the Universe. International Astronomical Union.
Proxima's orbit around Alpha Centauri. Kervella et al., Astronomy & Astrophysics, 2017.
Moon Fact Sheet. NASA, 2024.

Report a Problem

for Granda nebulozo en Kareno