How big is Rizgrajno?

Rizgrajno estas unuopa grajno de la rizplanto, Oryza sativa. La grajno en la bildo estas longa, svelta grajno de blanka rizo, de la speco nomata longgrajna rizo. Longa grajno estas ĉirkaŭ 7 milimetrojn longa kaj ĉirkaŭ 2 milimetrojn larĝa. Mallongaj grajnoj estas 4–5 milimetrojn longaj.

Grando

Rizo estas ordigata laŭ la longo kaj la formo de la grajnoj. En Usono longgrajna rizo havas grajnojn 6–8 milimetrojn longajn, kiuj estas tri ĝis kvar fojojn pli longaj ol larĝaj. Mezgrajna rizo havas grajnojn 5–6 milimetrojn longajn, kiuj estas du ĝis tri fojojn pli longaj ol larĝaj. Mallonggrajna rizo havas grajnojn 4–5 milimetrojn longajn, dikajn kaj preskaŭ rondajn.

Internaciaj reguloj starigas similajn limojn. Laŭ la Codex-normo pri rizo, uzata en la monda komerco, komercistoj rajtas nomi rizon longgrajna, se ĝiaj grajnoj estas almenaŭ 6,6 milimetrojn longaj, kaj mallonggrajna, se ili estas malpli ol 6,2 milimetrojn longaj. La Internacia Instituto pri Rizesplorado ordigas brunan rizon en kvar klasojn, de mallonga (malpli ol 5,5 milimetrojn) ĝis ekstra longa (pli ol 7,5 milimetrojn).

Grajno de polurita rizo pezas nur kelkajn centonojn de gramo. En studo pri ok specoj de polurita rizo, manĝataj en Kirgizio, 1 000 grajnoj pezis inter 19,7 kaj 27,2 gramoj, do ĉiu grajno pezis ĉirkaŭ 20–27 miligramojn. Miligramo estas milono de gramo.

Komparoj de grando

Preskaŭ tri longaj grajnoj, vicigitaj laŭlonge unu post alia, atingus la larĝon de usona cendo, kiu havas diametron de 19 milimetroj.
Longa grajno estas preskaŭ duoble pli longa ol formiko, kiu estas 4 milimetrojn longa.
Kilogramo da polurita rizo enhavas proksimume 37 000–51 000 grajnojn, laŭ la grajnopezoj supre.
Mallonga grajno, 4–5 milimetrojn longa, havas ĉirkaŭ du trionojn de la longo de longa grajno.

Ene de grajno

Rizo, tia kia ĝi venas de la kampo, nomata ŝelhava rizo aŭ kruda rizo, estas envolvita en forta ekstera ŝelo. La ŝelo konsistigas ĉirkaŭ kvinonon de la pezo de la ŝelhava rizo.

Post la forigo de la ŝelo restas bruna rizo, kiu botanike estas malgranda seka frukto. Ĝi havas maldikajn eksterajn tavolojn, nomatajn brano, etan ĝermon, aŭ embrion, kiu povas kreski al nova planto, kaj grandan amelhavan centron, nomatan endospermo. La endospermo konsistigas ĉirkaŭ 90 procentojn de la pezo de bruna rizo.

Poluro forigas la tutan branon kaj ĝermon aŭ parton de ili, lasante blankan rizon. Tio, kio restas, estas ĉefe la amelhava endospermo.

Longa, meza kaj mallonga grajno en la kuirejo

En la mondo ekzistas pli ol 120 000 specoj de rizo, kaj la tri grajnograndoj kuiriĝas malsame. Kuiritaj longaj grajnoj estas malpezaj, aeraj kaj apartaj unu de la alia. Mezgrandaj grajnoj fariĝas humidaj kaj molaj kaj emas kuniĝi, kio taŭgas por pladoj kiel rizoto kaj paelo. Mallongaj grajnoj fariĝas molaj kaj glumaj.

Rizo kreskas sur ĉiu kontinento krom Antarkto. Kiam Unuiĝintaj Nacioj nomis 2004 la Internacia Jaro de Rizo, la Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo de Unuiĝintaj Nacioj priskribis rizon kiel la ĉefan nutraĵon de pli ol duono de la homoj en la mondo.